Tay chân miệng 2026: Ca bệnh tăng mạnh, EV71 và những thay đổi cha mẹ cần biết

EV71 – điểm đáng chú ý trong dịch tay chân miệng năm nay

• Bệnh tay chân miệng không phải do một loại virus duy nhất.
• Các tác nhân thường gặp thuộc nhóm Enterovirus, trong đó có Coxsackievirus A16, A6, A10 và Enterovirus A71 (EV71). 
• Trong số này, EV71 được ngành y tế đặc biệt quan tâm vì có liên quan nhiều hơn đến những trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp.
• Dữ liệu giám sát được HCDC công bố trong năm 2026 từng cho thấy EV71 chiếm 56% các mẫu xét nghiệm, trong khi ở nhóm bệnh nặng từ độ 2b trở lên, tỷ lệ dương tính với EV71 lên tới 88%. Trẻ nhỏ là nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Bộ Y tế cũng đã cảnh báo về sự lưu hành của EV71 trong bối cảnh bệnh tay chân miệng gia tăng và yêu cầu các cơ sở y tế tăng cường phát hiện, phân loại và điều trị sớm các trường hợp có nguy cơ diễn tiến nặng.

• EV71 đã được biết đến từ lâu và từng xuất hiện trong nhiều đợt tay chân miệng tại Việt Nam.

Điểm cần quan tâm là virus này có nhiều nhóm và phân nhóm gene khác nhau. Thành phần virus lưu hành trong cộng đồng có thể thay đổi theo thời gian.

C1 – “biến thể mới” của EV71 thực chất là gì?

• Một số thông tin trong năm 2026 đề cập đến C1 của EV71 và sự thay đổi kiểu gene EV71 lưu hành tại khu vực phía Nam. Một số bác sĩ lâm sàng cũng cảnh báo về sự xuất hiện của C1 trong các mẫu giám sát.

• Tuy nhiên, gọi C1 đơn giản là “virus tay chân miệng đột biến mới” có thể khiến người đọc hiểu sai.

  EV71 vốn có nhiều phân nhóm gene. Việt Nam từng ghi nhận các phân nhóm khác nhau qua từng giai đoạn. Chẳng hạn, một nghiên cứu được công bố năm 2026 về các mẫu EV-A71 tại Đắk Lắk năm 2023 xác định hai phân nhóm C4 và B5, trong đó B5 chiếm ưu thế trong tập mẫu nghiên cứu. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của giám sát phân tử để phát hiện sự thay thế phân nhóm gene hoặc các biến chủng mới.

• Vì vậy, điều đáng quan tâm với phụ huynh không phải cố gắng ghi nhớ tên từng kiểu gene, mà là hiểu rằng tác nhân gây tay chân miệng có thể thay đổi và trẻ vẫn có khả năng mắc bệnh nhiều lần.

Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại

• Bệnh tay chân miệng có thể do nhiều loại virus khác nhau gây ra. Miễn dịch hình thành sau một lần mắc không đồng nghĩa trẻ được bảo vệ hoàn toàn trước tất cả những tác nhân gây bệnh tay chân miệng khác.

• Ngay cả EV71 cũng có nhiều phân nhóm gene. Vì vậy, trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tái mắc nếu tiếp xúc với tác nhân khác.

Do đó, cha mẹ không nên chủ quan chỉ vì trẻ đã từng mắc bệnh trước đây

Đừng chỉ nhìn vào bóng nước ở tay, chân và miệng

Tên gọi “tay chân miệng” khiến nhiều người tập trung vào các nốt ban hoặc bóng nước.

• Nhưng trong thực tế, mức độ phát ban không phải yếu tố duy nhất phản ánh mức độ nặng của bệnh.

Bộ Y tế từng ghi nhận trong đợt gia tăng năm 2026 có những trường hợp biểu hiện không điển hình nhưng diễn tiến nhanh và nhập viện trong tình trạng nặng, đặc biệt ở các trường hợp liên quan EV71.

Những dấu hiệu cần đặc biệt chú ý

• Trẻ mắc tay chân miệng cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như:
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài, trẻ mệt nhiều; giật mình bất thường, nhất là khi trẻ đang thiu thiu ngủ; run tay chân, đi đứng không vững; quấy khóc dai dẳng; nôn nhiều; thở bất thường hoặc có biểu hiện thần kinh khác.
• Đặc biệt với trẻ nhỏ, tình trạng bệnh có thể thay đổi nhanh. Khi phụ huynh cảm thấy trẻ khác rõ so với bình thường hoặc triệu chứng xấu đi, không nên chờ cho đến khi xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu điển hình mới đưa trẻ đi khám.

Một thay đổi rất lớn năm 2026: Việt Nam đã có vaccine EV71

• Đây có lẽ là cập nhật quan trọng nhất so với những bài viết về tay chân miệng trước đây.
• Tháng 3/2026, Bộ Y tế lần đầu cấp phép lưu hành tại Việt Nam vaccine bất hoạt Envacgen, nhằm phòng bệnh tay chân miệng do EV71. 
• Đến ngày 25/9/2026, vaccine EV71 chính thức bắt đầu được triển khai tiêm tại Việt Nam, dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. 
• Đây là một bước tiến đáng chú ý trong phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ.

Nhưng có một điểm phụ huynh cần hiểu thật rõ:

• Vaccine EV71 không đồng nghĩa với vaccine phòng được mọi trường hợp tay chân miệng.

Bệnh còn có thể do nhiều Enterovirus khác gây ra. Vaccine hiện nay nhắm tới EV71, tác nhân đặc biệt được quan tâm do liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng.

Vì vậy, ngay cả khi trẻ được tiêm vaccine EV71, các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm tay chân miệng vẫn cần được duy trì.

4 điều cha mẹ cần nhớ về tay chân miệng năm 2026

Thứ nhất: số ca tay chân miệng đang tăng đáng kể. Riêng TP.HCM, tuần 39/2026 tăng 63,8% so với trung bình 4 tuần trước.

Thứ hai: EV71 đang là tác nhân cần được đặc biệt chú ý vì liên quan nhiều đến các trường hợp bệnh nặng. 

Thứ ba: trẻ đã từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại, bởi bệnh có thể do nhiều virus và phân nhóm virus khác nhau gây ra.

Thứ tư: từ tháng 9/2026, Việt Nam đã bắt đầu triển khai vaccine phòng tay chân miệng do EV71 cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Tuy nhiên vaccine không thay thế các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm.