Cận thị ở trẻ nhỏ: 5 dấu hiệu cha mẹ thường bỏ qua

1. Vì sao trẻ ngày càng cận?

• Cận thị hình thành do sự tương tác giữa yếu tố di truyền và môi trường.
• Trẻ có cha hoặc mẹ bị cận thị có nguy cơ cao hơn. Bên cạnh đó, thời gian ngoài trời ít và các hoạt động nhìn gần kéo dài cũng có liên quan đến nguy cơ xuất hiện hoặc tiến triển cận thị. IMI đặc biệt lưu ý việc đọc ở khoảng cách rất gần dưới 20 cm và liên tục trên 45 phút.

Hiểu đơn giản: mắt trẻ vẫn đang phát triển → trục nhãn cầu có thể tiếp tục dài ra → tiêu điểm càng nằm trước võng mạc → độ cận có thể tăng.

2. 5 dấu hiệu cha mẹ nên chú ý

Trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng nhận ra mình nhìn kém. Cha mẹ nên để ý khi con:

• Hay nheo mắt khi nhìn xa.
• Ngồi gần TV hoặc đưa sách, màn hình sát mắt.
• Không nhìn rõ chữ trên bảng.
• Thường xuyên dụi mắt, mỏi mắt hoặc đau đầu sau khi học.
• Có xu hướng ngày càng phải nhìn vật ở khoảng cách gần hơn

Khi xuất hiện những biểu hiện này, trẻ nên được khám mắt và đo khúc xạ, thay vì chỉ kiểm tra thị lực đơn giản.

3. Tại sao không nên xem nhẹ việc tăng độ cận?

• Điều đáng quan tâm không chỉ là con phải đeo kính dày hơn.
• Khi cận thị tiến triển, đặc biệt khi liên quan đến trục nhãn cầu kéo dài, cấu trúc phía sau mắt cũng có thể thay đổi. Mức độ cận càng cao về lâu dài càng liên quan đến nguy cơ các biến chứng tại võng mạc, hoàng điểm và những cấu trúc khác của mắt.

Vì vậy, mục tiêu hiện nay không chỉ là “đeo kính để nhìn rõ”, mà còn là quản lý sự tiến triển của cận thị.

4. Đeo kính và kiểm soát cận thị không giống nhau

• Đây là điểm rất đáng đưa vào bài vì nhiều phụ huynh dễ nhầm.
• Kính thông thường giúp điều chỉnh tiêu điểm để trẻ nhìn rõ hơn. Trong khi đó, kiểm soát cận thị hướng đến làm chậm sự tăng độ cận và/hoặc sự kéo dài trục nhãn cầu.

Theo International Myopia Institute, quản lý cận thị toàn diện có thể bao gồm đánh giá nguy cơ, chỉnh kính phù hợp, điều chỉnh lối sống, lựa chọn biện pháp kiểm soát khi cần và theo dõi khúc xạ + chiều dài trục nhãn cầu.

5. Cha mẹ có thể làm gì ngay từ hôm nay?

Một số thay đổi đơn giản nhưng có giá trị:

• Tăng thời gian hoạt động ngoài trời. Đây là một trong những yếu tố bảo vệ được ghi nhận nhất đối với sự khởi phát cận thị ở trẻ.
• Khi học hoặc sử dụng màn hình, tránh để trẻ nhìn quá gần và liên tục quá lâu; nên có những khoảng nghỉ để mắt chuyển sang nhìn xa. Trẻ đã cận cần được kiểm tra mắt định kỳ; nếu đang áp dụng biện pháp kiểm soát cận thị, lịch theo dõi có thể cần thường xuyên hơn.

6. Cận thị tiến triển có những phương pháp kiểm soát nào?

Tùy từng trẻ, bác sĩ/chuyên gia mắt có thể cân nhắc các phương pháp quang học chuyên biệt hoặc atropine nồng độ thấp cùng những biện pháp phù hợp khác.

• Các nghiên cứu cho thấy atropine liều thấp có khả năng làm chậm tiến triển cận thị ở một số trẻ, nhưng nồng độ tối ưu, thời gian điều trị và đáp ứng có thể khác nhau giữa từng trường hợp. Vì vậy thuốc cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi chuyên môn, không nên tự mua nhỏ mắt cho trẻ.

Điều cha mẹ nên theo dõi là:

Con bắt đầu cận từ khi nào? → Độ cận tăng nhanh hay chậm? → Trục nhãn cầu thay đổi ra sao? → Có cần can thiệp kiểm soát tiến triển hay không?

Phát hiện sớm và quản lý đúng ngay từ nhỏ có ý nghĩa đối với sức khỏe đôi mắt lâu dài của trẻ.