1. Phì đại tuyến tiền liệt là gì?

• Tuyến tiền liệt là một tuyến thuộc hệ sinh dục nam, nằm phía dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo.
• Ở nam giới trẻ tuổi, tuyến tiền liệt thường có kích thước tương đối nhỏ. Theo thời gian, các tế bào của tuyến có thể tăng sinh khiến tuyến tiền liệt lớn dần. Tình trạng này được gọi là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt – Benign Prostatic Hyperplasia (BPH), thường được gọi quen thuộc là phì đại tuyến tiền liệt.

Vấn đề nằm ở vị trí đặc biệt của tuyến tiền liệt.

• Khi tuyến tăng kích thước, nó có thể chèn ép niệu đạo và cản trở dòng nước tiểu từ bàng quang đi ra ngoài.

Có thể hình dung đơn giản:

• Tuyến tiền liệt tăng kích thước → niệu đạo bị thu hẹp → nước tiểu khó thoát → xuất hiện các rối loạn tiểu tiện.

Đây là lý do người mắc BPH thường gặp các biểu hiện như tiểu khó, dòng tiểu yếu, tiểu nhiều lần hoặc phải thức dậy đi tiểu vào ban đêm.

Một điều cần phân biệt rõ: BPH là tình trạng lành tính và không phải ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, một người vẫn có thể đồng thời mắc BPH và ung thư tuyến tiền liệt, vì vậy các triệu chứng bất thường kéo dài vẫn cần được đánh giá y tế phù hợp.

2. Vì sao tuổi càng cao càng dễ phì đại tuyến tiền liệt?

• Tuổi tác là một trong những yếu tố liên quan quan trọng nhất.
• BPH hiếm khi gây triệu chứng ở nam giới dưới 40 tuổi, trong khi tỷ lệ gặp tình trạng này tăng dần theo tuổi.
• Nguyên nhân chính xác của BPH vẫn chưa được hiểu hoàn toàn. Tuy nhiên, quá trình lão hóa cùng những thay đổi trong cân bằng hormone sinh dục nam được cho là góp phần thúc đẩy sự tăng sinh của mô tuyến tiền liệt.
• Nói cách khác, tuyến tiền liệt cũng thay đổi theo tuổi của cơ thể.

Nhưng có một điểm cần lưu ý:
Tuổi cao làm tăng nguy cơ BPH, nhưng không có nghĩa mọi rối loạn tiểu tiện ở người lớn tuổi đều là “chuyện bình thường”.

• Nếu tình trạng tiểu đêm, tiểu khó hoặc dòng tiểu yếu xuất hiện thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt, nam giới nên chủ động kiểm tra thay vì cố chịu đựng.

3. 7 dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt nam giới không nên bỏ qua

Các triệu chứng của BPH thường xuất hiện từ từ. Chính vì diễn tiến chậm nên nhiều người quen dần với chúng và không nhận ra tình trạng tiểu tiện của mình đã thay đổi.

1. Tiểu đêm nhiều lần 

• Đang ngủ nhưng phải thức dậy nhiều lần để đi tiểu là một trong những triệu chứng thường khiến người bệnh khó chịu nhất.
• Tiểu đêm kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến đường tiểu mà còn làm giấc ngủ bị chia nhỏ, khiến người bệnh mệt mỏi và thiếu tỉnh táo vào ngày hôm sau.

Tuy nhiên, tiểu đêm còn có nhiều nguyên nhân khác nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng này để kết luận BPH.

2. Đi tiểu nhiều lần hơn bình thường

• Khoảng cách giữa những lần đi vệ sinh ngày càng ngắn, dù lượng nước uống không tăng đáng kể.
• Một số người bắt đầu hình thành thói quen “đi đâu cũng phải tìm toilet trước” vì sợ không kịp đi tiểu.

3. Buồn tiểu đột ngột, khó nhịn

• Cảm giác buồn tiểu có thể xuất hiện rất nhanh và mạnh, khiến người bệnh phải tìm nhà vệ sinh ngay.
• Tình trạng này thường được gọi là tiểu gấp.

4. Khó bắt đầu dòng tiểu

• Có cảm giác rất muốn đi tiểu nhưng khi đứng trước toilet lại phải chờ một lúc nước tiểu mới bắt đầu chảy.
• Một số người còn phải rặn hoặc cố sức mới có thể bắt đầu tiểu.

5. Dòng tiểu yếu hoặc ngắt quãng

• Đây là biểu hiện khá điển hình của tình trạng dòng nước tiểu bị cản trở.

Thay vì chảy thành dòng mạnh, nước tiểu có thể:

• chảy yếu – ngắt quãng – lúc có lúc không – thời gian đi tiểu kéo dài hơn trước.

6. Nhỏ giọt sau khi tiểu

• Tưởng đã tiểu xong nhưng nước tiểu vẫn tiếp tục nhỏ từng giọt, gây bất tiện và đôi khi làm ướt quần.

7. Cảm giác tiểu chưa hết

• Sau khi vừa đi vệ sinh xong vẫn có cảm giác bàng quang còn nước tiểu hoặc muốn quay lại toilet chỉ sau một thời gian ngắn.
• Nếu nhiều dấu hiệu trên xuất hiện cùng lúc và kéo dài, nam giới không nên chỉ quy chúng cho tuổi tác.

4. Tuyến tiền liệt càng to thì bệnh càng nặng?

• Kích thước tuyến tiền liệt không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với mức độ triệu chứng.
• Có người tuyến tiền liệt tăng kích thước khá nhiều nhưng triệu chứng đường tiểu lại không quá rõ. Ngược lại, một số người tuyến không quá lớn nhưng vị trí và mức độ ảnh hưởng đến niệu đạo lại khiến việc đi tiểu trở nên rất khó khăn.

-> Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào một con số kích thước tuyến tiền liệt rồi tự đánh giá bệnh “nhẹ” hay “nặng”.

• Mức độ ảnh hưởng của triệu chứng đến giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống, cùng tình trạng đường tiểu, mới là những yếu tố quan trọng cần được xem xét.

5. Khi nào phì đại tuyến tiền liệt cần đi khám?

Không phải cứ tiểu đêm một lần là phải quá lo lắng. Nhưng cũng không nên để các triệu chứng kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm mà không kiểm tra.

Nam giới nên chủ động đi khám khi:

• Tiểu khó hoặc dòng tiểu ngày càng yếu.
• Tiểu đêm thường xuyên làm mất ngủ.
• Tiểu gấp hoặc tiểu nhiều lần ảnh hưởng sinh hoạt.
• Có cảm giác bàng quang thường xuyên không hết nước tiểu.
• Xuất hiện máu trong nước tiểu.
• Đau khi đi tiểu hoặc có sốt kèm triệu chứng đường tiểu.

 Đặc biệt: muốn đi tiểu nhưng hoàn toàn không thể tiểu được (bí tiểu cấp) cần được xử trí y tế ngay.

Không nên tự mua thuốc “tiền liệt tuyến” sử dụng kéo dài chỉ dựa vào triệu chứng, bởi tiểu đêm, tiểu khó hay dòng tiểu yếu còn có thể liên quan đến những nguyên nhân khác.

7. Phì đại tuyến tiền liệt có nhất thiết phải mổ?

• Đây có lẽ là điều nhiều nam giới muốn biết nhất khi được phát hiện tuyến tiền liệt tăng kích thước.
• Không phải tất cả trường hợp BPH đều cần phẫu thuật.

Triệu chứng nhẹ

• Nếu triệu chứng nhẹ và chưa ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi kết hợp điều chỉnh lối sống.

Triệu chứng gây khó chịu

• Khi triệu chứng ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc tùy tình trạng của từng người.
• Một số nhóm thuốc có thể giúp cải thiện dòng tiểu hoặc tác động đến sự phát triển của tuyến tiền liệt. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên triệu chứng, kích thước tuyến, bệnh lý đi kèm và nguy cơ tác dụng không mong muốn.

Khi nào cần can thiệp?

• Các thủ thuật hoặc phẫu thuật có thể được xem xét khi triệu chứng nặng, điều trị nội khoa không đạt hiệu quả phù hợp hoặc xuất hiện một số biến chứng.
• Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và hạn chế biến chứng, chứ không đơn thuần là làm cho tuyến tiền liệt nhỏ lại.

8. 5 thói quen giúp nam giới kiểm soát triệu chứng tốt hơn

Bên cạnh việc theo dõi và điều trị khi cần thiết, một số thay đổi nhỏ trong sinh hoạt có thể giúp giảm bớt sự bất tiện của các triệu chứng đường tiểu.

1. Hạn chế uống quá nhiều nước sát giờ ngủ

Không cần nhịn nước cả ngày. Thay vào đó, hãy phân bổ lượng nước hợp lý và hạn chế uống một lượng lớn trong vài giờ trước khi đi ngủ nếu thường xuyên bị tiểu đêm.

2. Chú ý cà phê và đồ uống có cồn

Caffeine và rượu có thể làm tăng lượng nước tiểu hoặc kích thích bàng quang ở một số người, khiến tình trạng tiểu gấp và tiểu nhiều trở nên khó chịu hơn.

3. Đừng cố nhịn tiểu quá lâu

Khi có nhu cầu, nên chủ động đi vệ sinh thay vì thường xuyên cố nhịn trong thời gian dài.

4. Xem lại thuốc đang sử dụng

Một số loại thuốc có thể làm triệu chứng đường tiểu trở nên khó chịu hơn. Nếu nhận thấy triệu chứng thay đổi sau khi dùng thuốc mới, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.

Không tự ý ngưng thuốc đang được kê đơn.

5. Theo dõi sự thay đổi của việc đi tiểu

Có thể ghi lại:

Uống nước lúc nào – đi tiểu lúc nào – thức dậy bao nhiêu lần mỗi đêm – triệu chứng nào gây khó chịu nhất.

Một nhật ký đi tiểu đơn giản đôi khi cung cấp thông tin rất hữu ích khi trao đổi với nhân viên y tế.